توکسوپلاسموز

در بين اغلب مردم جهان، آلودگي به عامل توکسوپلاسموز ديده مي­‌شود ولي خوشبختانه در اکثر موارد، اين آلودگي باعث ايجاد بيماري باليني نمي­‌شود. عامل اين بيماري يک انگل تک ياخته به‌نام توکسوپلاسماگوندي است. تنها افراد خاصي در صورت آلودگي به اين انگل، در معرض بيماري شديد و حتي خطرناک قرار مي­‌گيرند که عبارتند از:
 مبتلايان به توکسوپلاسموز مادرزادي
 نوزاد و رویان (جنين)
 مبتلايان به نقص ايمني
توکسوپلاسموز مادرزادي در نتيجه آلودگي مادر طي دوران حاملگي ايجاد مي­‌شود. متأسفانه در اغلب موارد به دليل بدون علامت بودن مادر، اين مشکل تشخيص داده نمي­‌شود. در صورتي‌که مادر قبل از بارداري به بيماري مبتلا شده باشد خطر انتقال به رویان (جنين) وجود نداشته و يا بسيار ناچيز است.
توکسوپلاسموز اغلب در بين مبتلايان به نقص ايمني، مبتلايان به بدخيمي­‌هاي خوني، گيرندگان پيوند مغز استخوان يا عضو و مبتلايان به ايدز ديده مي­‌شود.
در اغلب افراد سالم عفونت اوليه يا مزمن به توکسوپلاسماگوندي  بدون علامت است و تنها تعداد کمي پس از عفونت حاد دچار علائم و عوارضي همچون درگيري چشمي، غدد لنفاوي و حتي در موارد کمتري درگيري قلبي يا عضلاني مي­‌شوند. آلودگي نوزادان در طي سه ماهه اول و دوم بارداري منجر به علائم بيشتر و شديدتري پس از تولد مي­‌گردد. در حالي‌که اغلب نوزادان آلوده‌شده در سه ماهه سوم، هنگام تولد بدون علامت هستند ولي در صورت درمان نشدن در طي سال­‌هاي بعدي درگيري چشمي يا اختلال‌هاي تکاملي را نشان خواهند داد. پرخطرترين زمان آلودگي براي ايجاد عفونت علامت­‌دار در رویان (جنين) هفته­‌هاي 10 الي 24 بارداري است.
آلودگي مادران در طي سه ماهه اول بارداري منجر به توکسوپلاسموز مادرزادي در 25-10% نوزادان آنها مي‌‌شود. در سه ماهه دوم اين مقدار به 60-30% مي­‌رسد. درمان به‌موقع مادر ممکن است ميزان آلودگي رویان (جنين) را به­‌ ميزان قابل توجهي کاهش دهد. تظاهرات باليني توکسوپلاسموز مادرزادي متفاوت است. ممکن است هيچ‌گونه عارضه‌­اي به­‌جاي نگذارد و يا عوارض خود را در طي زمان­‌هاي متفاوتي پس از تولد نشان دهد.
اغلب يافته­‌ها و علائم، غير اختصاصي هستند و ممکن است کاملاً شبيه علائم ساير عفونت­‌هاي مادرزادي مثلCMV، هرپس و سرخجه باشند. نشانه‌­هاي بيماري عبارتند از: درگيري عمقي چشم (کوريورتينيت)، انحراف چشم، نابينائي، صرع، عقب ماندگي جسمي و ذهني، کم خوني، يرقان، تظاهرات پوستي، التهاب مغز (آنسفاليت)، کوچکي مغز و جمجمه، رسوب کلسيم در مغز و ساير درگيري­‌هاي مغز و اعصاب ، بيماري­هاي ريوي، اسهال و غيره ....
پس از تولد نوزاد مشکوک به توکسوپلاسموز مادرزادي، معاينه بايد بسيار به‌دقت صورت پذيرد. نوزادان نارس در سه ماهه اول تولد، درگيري سيتم عصبي و چشمي را نشان مي­‌دهند درحالي‌که نوزادان رسيده در 2 ماه دوم زندگي داراي تظاهرات خفيف‌­تري از قبيل بزرگي طحال و کبد هستند ولي ممکن است صدمات مغزي و چشمي مدتها و حتي سال­‌ها بعد خود را نشان دهند. تقريباً اغلب نوزادان بدون علامت هم در طي سال‌‌هاي بعد عوارض بيماري را نشان خواهند داد. به­‌نظر مي­‌رسد که درمان نوزاد مبتلا به توکسوپلاسموز مادرزادي حتي در موارد بدون علامت بتواند تا حد زيادي عوارض را کاهش دهد. ابتلاء مادر به ويروس ايدز (HIV) باعث فعال شدن مجدد توکسوپلاسموز شده و خطر انتقال به رویان (جنين) را افزايش مي‌­دهد. به‌نظر مي‌‌رسد ابتلاء به توکسوپلاسموز ميزان انتقال HIV به رویان (جنين) را افزايش مي­‌دهد. نوزادان مبتلا به HIV به اشکال شديدتر توکسوپلاسموز مادرزادي مبتلا مي‌شوند. همچنين ابتلا به توکسوپلاسموز در طي بارداري با مواردي از قبيل سقط خودبخودي رویان (جنين)، تولد نوزاد مرده و زايمان زودرس همراه است.
افتراق توکسوپلاسموز از ساير بيماري­‌هاي عفوني مادرزادي بسيار مهم است. تشخيص بيماري مي‌­تواند به روش­‌هاي زير صورت گيرد:
 يافتن انگل در بافت­‌ها يا مايعات بدن، جفت و يا بافت‌هاي رویان (جنين)، به‌وسيله روش‌هاي آزمايشگاهي
 از طريق بدست آوردن DNA تک ياخته از بافت­‌ها: با استفاده از روش PCR
 بررسي سرولوژيک از نظر وجود آنتي‌­بادي‌­هاي ضد تک‌ياخته به راه‌هاي مختلف
 روش‌­هاي راديولوژيک
 درمان
درمان زنان باردار مبتلا باعث ريشه­‌کني کامل بيماري از مادر نمي­‌شود ولي مي­‌تواند از ميزان انتقال به رویان (جنين) بکاهد که در ماه­‌هاي مختلف بارداري بر اساس اثبات گرفتاري رویان (جنين) در مورد نوع، تصميم‌گيري مي­‌شود.
در صورت تولد نوزاد مبتلا ممکن است درمان وي تا دوره­‌هاي طولاني حتي بيش از يک سال به‌طول انجامد و در اين مدت نوزاد بايد دقيقاً تحت کنترل قرار گيرد.
پيشگيري:
شناخت بيماري و پيشگيري از ابتلا به آن از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. مهم­ترين توصيه­‌هاي بهداشتي به‌منظور پيشگيري از ابتلاء، عبارتند از:
 مصرف نكردن گوشت خام يا نيم­‌پز
 مصرف سبزيجات پس از شستشو و ضد عفوني کامل
 مصرف نكردن سالاد و سبزيجات و غذاهاي گوشتي در رستوران­‌ها و مکان­‌هاي عمومي در طي بارداري
 بررسي سرولوژيک زنان قبل از بارداري به‌منظور تعيين وضعيت از نظر دارا بودن سابقه تماس با توکسوپلاسما
 نگهداري نكردن از حيوانات زنده در منزل خصوصاً در هنگام بارداري.
 مشارکت نداشتن در جابه‌جايي فضولات حيوانات و پاک‌سازي محل زندگي آنان خصوصاً در دوران بارداري
نکته:
زنان مبتلا به توکسوپلاسموز به مدت 6 الي 8 هفته نبايد باردار شوند و پس از آن نيز مراجعه به پزشک معالج براي کنترل وضعيت مادر و اطمينان از طي شدن دوره پر‌خطر بيماري ضروري است. 

مرکز توانبخشی تاک
سعادت آباد_خ سرو غربی_نرسیده به میدان کتاب_پلاک 145
26760657

دسته بندی: 

مرکز توانبخشی تاک