سوالات متداول


فردی که سن بلوغ را پشت سر گذاشته است آیا می توان برای بلندی قد او کاری کرد ؟ آیا تبلیغات ماهواره ای در مورد بلند کردن قد درست است؟

خیر . نمی شود کاری کرد . رشد در پایان بلوغ ختم پیدا می کند . البته ما تغییر داریم . در سن چهل سالگی به بعد رشد کاهش پیدا می کند. یکسری المانها مثل زینک ، سلنیوم ، آهن ، مس و ... هست که اینها در یک حد مجاز ضرورت دارد که در بدن انسان وجود داشته باشد . نبود اینها اشکالاتی ایجاد می کند ، زیادی آنها هم اشکالاتی پیدا می کند . در یک تغذیه ی مناسب این اِلمانها به مقدار کافی هست . اِکسترای ویتامین یا زینک یا مس یا روی ،به این صورت نیست که ما زیادتر بدهیم و قد آنها بلند بشود . چنین چیزی محال است . ازنطر فیزیولوژیک بدن ما به مقادیری از این مواد نیازدارد که اگر اینها باشد ما رشد متعادل و ژنتیکی را خواهیم داشت. بعد از بلوغ یک سانت هم امکان ندارد که به رشد اصافه بشود. مردم ما اطلاعات عمومی بالایی دارند . تبلیغات ماهواره ای درست نیست .

سوال – دختر من چهارده سال دارد . ایشان از سال 83 هورمون رشد مصرف می کند . دو سال است که دارو دیفرلین مصرف می کند .این آمپول رشد را تا چه موقع باید مصرف بکند ؟

پاسخ – این دارو با مقادیر کم بلوغ را حادث می کند . این زمانی مورد تجویز قرار می گیرد که ما بلوغ زودرس داشته باشیم . ازنظر آکادمیک هر دختری که زیر هشت سال بلوغش شروع بشود ، این بلوغ زودرس است . با مطالعه ای که ما در ایران داشته ایم سن بلوغ در ایران به هفت سالگی رسیده است. اگر دختری در سن هفت سال و نیم سالگی آثار بلوغ دراو پدیدار بشود اشکالی ندارد و طبیعی است . ممکن است که این بلوغ یک تا سه سال طول بکشد . اگر این بلوغ زود رس بخواهد زود تمام بشود وبجای سه سال شش ماه طول بکشد ، این منجر به کوتاهی قد می شود. ممکن است که مداخلاتی در آن ضرورت داشته باشد . اگر بچه ای در سن نه سالگی ورود به بلوغ کرد بدون توجه به اینکه آخر قد او چقدر خواهد شد این عادی است . مداخله در چنین بلوغی در بسیاری از مجامع علمی پیشرفته مجاز نیست . اگر پسر یا دختری وارد این پروسه شد و درمان دیفرلین و هورمون رشد را دارد ، در دخترها تا سن دوازده سالگی استخوانی (از روی عکسی که از روی دست چپ می گیریم سن استخوانی را تعیین می کنیم ) این کار صورت می گیرد ولی بالای سن دوازده سالگی استخوانی ادامه ی این کار ضرروت ندارد یا هورمون رشد را وقتی ادامه می دهیم که حداقل در سال یک سانت به قد اضافه بشود که در انتهای رشد است برای کسی که قد خیلی کوتاه دارد . من سن استخوانی این دختر خانم را نمی دانم . اگر ایشان قد قابل قبولی کشیده باشد شاید بتوان این نوع درمان را خاتمه داد . آنچه که الان برای مردم ما باور غلط شده است این است که هر نوع مداخله ای را می توان در رشد انجام داد و منجر به بلندتر شدن ژنتیکی می شود . چنین چیزی محال است . ما در یک جاهای بخصوص باید مداخله بکنیم و آن زمانی هست که اتقاق بلوغ به فاینال های ژنتیکی ما لطمه می زند و این را باید پزشک تعیین بکند نه اینکه مادر بگوید که من می خواهم شما بلوغ این بچه را نگه دارید . کار ما این است که حدود آخر رشد را برای خانواده تشریح بکنیم .گاهی می بینیم که بچه خیلی کوتاه می شود و مسئله خیلی سایکولوژیک است . در این موقع ما هورمون رشد را تجویز می کنیم با توجه به اینکه بچه از قد پدر و مادر دارد خیلی دور می شود. و بصورت غیر متعارف خانواده را دچار مشکل کرده است و در اینجا پزشک تشخیص می دهد که مداخله بکند .

سوال – پسر من صد و بیست سانت قد دارد و از همه ی هم سن و سال های خودش . کوچکتر است . پزشک گفته که رشد استخوانهایش به اندازه ی بچه ی هفت ساله است . آیا جای نگرانی هست ؟

پاسخ – اگر ایشان هر سال پنج سانت رشد بکند مشکلی پیش نمی آید . این بچه ها رشد تاخیری دارند . اینها دیرتر به بلوغ می روند و بعد کوتاهی الان را جبران می کنند .

وقتی بچه ای دارد به انتهای رشد نزدیک می شود اگر پزشک متوجه بشود که این بچه رشد طبیعی را ندارد در چه مرحله ای می شود کمک کرد که بچه رشد طبیعی را داشته باشد؟

اگر یک شخصی که سالم است یعنی ارگانها سالم است قلب و کلیه خوب کار می کند ،اگر شما حدس بزنید که بچه از محدوده ی قد پدر و مادر کوتاهتر می شود شانس اقدام وجود دارد . ممکن است که ورود به درمان کمک بکند . مثلا برای یک فردی کوتاهی فامیلی حدس می زنیم و این از قدی که برای پدر و مادر قابل پیش بینی هست خیلی دور می شویم . در اینجا جای دارد که ما شانس هورمون رشد را به بچه بدهیم . بسیاری از بچه ها بخاطر اینکه دیر وارد بلوغ می شوند ، بصورت سرشتی رشد تاخیری نسبت به همسن و سالهای خودشان دارند . ما متوجه این بچه ا می شویم و می گوییم که اینها دوسال دیگر تاخیر رشد را جبران می کند و شاید هم از بچه های هم سن خودش هم بلندتر بشود. اگر شما فاینال کسی را خوب حدس بزنید به هیچ وجه نیاز به مداخله ندارد . ممکن است که یک بچه ای در چهارده سالگی به بلوغ وارد نشده است ما با داروهای مناسب شانس ورود به بلوغ را برای آنها ایجاد می کنیم . حتی کسانی که تاخیر در رشد دارند ممکن است که متوجه بشوند که اینها رشد ژنتیکی کوتاهی دارند و به خانواده اطمینان می دهیم که این رشد ، رشد ژنتیکی کوتاه است و نیاز به اقدام خاصی ندارد. درمان وقتی لازم است که طبیب با ضریب بالا حدس بزند که تاثیرگذار است و دارد مشکلی را حل می کند . نباید درمان ما مشکی را بر مشکلات آن شخص اضافه بکند .

آیا این باور درست است که نسل های جدید از نسل های قدیم کوچکتر هستند ؟

پخش بحث های پزشکی خوب است ولی باورهای غلطی را برای مردم ما ایجاد می کند که ضرورت دارد که ما باید آنرا اصلاح بکنیم . پروسه ی رشد یک روندی سات که منتسب به ژنوم افراد است و علم ژنتیک است که تعیین می کند افراد مولودهای ما به نحویی رشد بکنند . عوامل محیطی هم روی این عوامل ژنتیکی بی تاثیر نیست . در اصل ژن افراد تعیین کننده است . این برای افرادی است که از سلامت کامل برخوردار هستند و دچار بیماریها نیستند . اگر فردی در طول زندگی قبل از بلوغ که در حال رشد فیزیکی است بیماری خاصی را در خودش نداشته باشد ، آن رشد تابع ژنتیک و عوامل محیطی رشد خودش را طبق قانونی که از قبل تعیین شده است خواهد داشت و بحثی ندارد اما اگر کسی در یکی از ارگانهای بدن دچار بی کفایتی یا بیماری بشود رشد تحت اختلال ارگان قرار می گیرد و ممکن است که رشد را مختل بکند . بنابراین رشد یک چیز تعیین شده است و پزشکی کارش را خوب انجام می دهد که بتواند انتهای رشد را پیش بینی بکند و در ذهن خودش داشته باشد که کار متخصصین اطفال این است که آخر رشد را ببینند . بسیاری از بچه ها بخاطر اینکه دیر به بلوغ وارد می شوند و از افراد هم سن و سالهای خودشان کوچکتر و ریزتر هستند . ما وقتی اینها را بررسی می کنیم می فهمیم که در آینده رشد بهتری خواهند داشت . خوب است که هر چند وقتی این بچه ها ویزیت بشوند و رشدشان پایش بشود . یکسری باورهای غلطی در جامعه اتفاق افتاده است که در اثر بحث های تلویزیونی و رادیویی است و بهتر است که یکسری اصلاحاتی روی آنها انجام بدهیم .

سوال – چه ارتباطی بین رشدو بلوغ هست ؟

پاسخ – بچه ها وقتی در شکم مادر هستند تابع محیط رحم و مادر هستند . یعنی مادرهایی هستند که خیلی ریز هستند و بچه های درشتی را بدنیا می آورند و بالعکس . آنچیزی که رشد بچه را تعیین می کند شاخصه های مادری است . فاکتورهای متعددی است که مشخص می کند که یک بچه در شکم مادر درشت رشد بکند یا ریز رشد بکند . شاخصه ها عبارت است از تغذیه ی ، رشد مادر و ژنهایی هست که مادرها برای تولید مثل دارند و ... وقتی که بچه بدنیا می آید بتدریج که از زمان تولدش دور می شود ، ازشاخصه های مادری دور می شود و به شاخصه های خودش می رسد . در شش ماه اول معمولا بچه ها رشد سریع تری دارند و از آن به بعد رشد کند می شود . در پایان پانزده ماهگی تا دو سالگی هرکدام از بچه هایی که متولد می شوند در یکی از خطوط جاده ی سلامتی قرار می گیرند . بعضی از بچه ها هستند که ژنوم آنها ژن های ریزی هستند و در قسمت پایین منحنی قرار می گیرند . بعضی از بچه ها ژنوم بزرگی دارند و در قسمت بالا قرار می گیرند . ازدو سالگی به بعد هر بچه ای در هر نقطه ای از منحنی قرار گرفته است ، اگر سلامت رشد بکند حق ندارد که پایینتر یا بالاتر برود. یعنی رشد هر فرزندی در نقطه ای است که در دوسالگی کسب کرده است . دیگر نباید تا زمان شروع بلوغ بالاتر یا پایین تر بیاید. در زمان شروع بلوغ بچه ها یک مقداری انحراف پیدا می کنند . سرعت رشد به دلیل هورمون های جنسی و تغییراتی که در دوران بلوغ اتفاق می افتد قدری تندتر می شود . قبل از بلوغ یا در ابتدای بلوغ ، پزشکان اطفال و غدد باید به آخر رشد توجه داشته باشند . قبل از اینکه بلوغ به انتها برسد ما باید انتهای رشد را پیش بینی بکنیم و ما از قبل می دانیم هر کسی در چه محدوده ای رشد خواهد کرد . کار ما این است که آن محدوده ی ژنتیکی حدس بزنیم و به آن برسیم . در بلوغ رشد هم به انتها می رسد . یکی از باورهایی که در تلویزیون بحث شده است این است که یکی از شاخصه برای ما قد پدر و مادر است . بطور طبیعی وقتی پدر و مادری بلند هستند فرزند بلندی خواهند داشت . والدینی که کوتاه هستند احتمالا فرزندان کوتاهی خواهند داشت. البته همیشه این جوری نیست . زیرا وقتی لقاح صورت می گیرد حاصل ژن های که در کنار هم قرار می گیرند خروجی شان یک چیز دیگر است . یعنی آنچه که حاصل می کنند ممکن است خلاف سایز پدرو مادر باشد. اینها کاملا طبیعی است . قبل از اینکه بچه ها به انتهای رشد برسند به والدین می گوییم که این بچه ژن کوتاه دارد یا ژن بلند دارد. ماحدود قد را هم می گوییم . ما آنها را وارد یک پروسه ی درمانی طولانی مدتی نمی کنیم که رشد بهتری بکند از آنچه که قرار است حادث بشود. این یک باور غلط است . ما به هیچ وجه نمی توانیم ژن را تغییر بدهیم. ما می توانیم ژن را خوب بپرورانیم و تمام خصایل ژنتیکی یک فرد را به منحصه ی ظهوربگذاریم . این کار ماست مگر کسی که اشکالی داشته باشد. کسی که نارسائی کلیه یا قلب دارد ، کم کاری تیروئیددارد ، وقتی آنها را درمان بکنی آن ژن را حاصل می کند و طبیعتا اینها رشد بهتری را خواهند کرد . مثلا یکی از شاخصه ها قد پدر و مادرهست . ما قد پدر و مادر را با هم جمع می زنیم و بخش بر دو می کنیم و این قد نیمه ی پدرو مادر می شود. برای پسران باضافه ی یک عددی می کنیم و برای دختران منهای یک عددی می کنیم . این محدوده ی انتظار رشد ما خواهد بود. وقتی ما رشد بچه ای را تحت نظر قرار می دهیم آنچه را که حدس می زنیم باید در این محدوده قرار بگیرد . مثلا ما یک دختری را تحت نظر قرار می دهیم و قدی که مورد انتطار برای این دختر است صد و شصت می باشد . این قد پیش بینی شده باید در درمحدوده ی صد و پنجاه و پنج تا صد و شصت بشود . اگر قداین بدختر از آن محدوده ی انتظار پایین تر باشد این غیر طبیعی است و باید آنرا کنکاش بکنیم .

مرکز توانبخشی تاک